برج آزادی . این کلمه شما را یاد چه چیزی می اندازد ؟ یادمانی برای تهران بزرگ یا نمادی برای دود و ماشین ؟یا مثلا یادواره ای برای انقلاب اسلامی یا برعکس شما را یاد رزیم شاهنشاهی گذشته می اندازد ؟

مسئله مهم پروسه ادراک در فضای شهری این سوال مهم را مطرح میسازد : چگونه یک نشانه شهری طراحی کنیم که شهروندان از دیدن ان نشانه همه یک درک مشخصی داشته باشند؟ ایا همچنین چیزی ممکن است ؟نشانه ها باید در کجا قرار بگیرند ؟ آیا می توانیم عوامل تاثیر گذار بر پروسه ادراک مثل گذشته فرد یا چگونگی درک فیزیولوژیکی آن را در نظر نگیریم ؟

"نشانه ها را میتوان عواملی در نظر گرفت که برون آنها به دیده ناظر می آید و مقیاس آنها ممکن است بسیار متفاوت باشد .درگذشته ، مظاهر پیوسته و مشابه شهر ، راهنمای آشنای مردم با شهر بود؛اما اکنون به نظر میرسد بیشتر و بیشتر مردم با تکیه برنشانه ها بر نقشه آن تسلط یابند  که البته این امر ، چون « نشانه ها» متنوع اند : هر نشانه با دیگری متفاوت است ، خود موجب نزهت خاطر ایشان میشود."(سیمای شهر ، کوین لینچ ، منوچهر مزینی،دانشگاه تهران موسسه انتشارات و چاپ،1374)

شاید منظور کوین لینچ از مقیاس، اندازه فیزیکی  نشانه ها باشد، ولی این مقیاس میتواند در ذهن آدمی نیز تغییر کند. برای یک شهری که در حوالی منطقه زندگیش کافی نت وجود دارد شاید کافی نت نشانه ای چندان مهمی نباشد . ولی یک روستایی که برای اولین بار به شهر می آید وقتی شهر بزرگ  را با این همه زرق و برق رویت میکند هر چیزی را میتواند به عنوان یک نشانه در نظر بگیرد و به سرعت آن را به عنوان نشانه  در ذهنش ثبت کند.شاید برج آزادی برای یک غیر تهرانی بزرگتر از یک تهرانی باشد !

نشانه ها می تواند آنقدر مهم باشد که مناطق اطراف خود را تحت پوشش قرار دهد. محله هایی در شهرها می توان یافت که حتی با نابود شدن نشانه ها و نمادهایشان هنوز با اسم آن نماد شناخته میشوند.مثل : پل چوبی،چراغ برق و قنات کوثر در تهران .

درک هر فرد از فضای شهری فرق می کند،که بستگی به عواملی مشخصی دارد. این که فرد در چه حالت و شرایطی با نشانه برخورد میکند در مسئله ادرک نشانه می تواند بسیار اهمیت داشته باشد. به نظر شما وجود دکه پلیس در یک پارک به یک فرد احساس امنیت می دهد یا برای او احساس نا منی ایجاد میکند ؟ این مسئله به چگونگی درک ان فرد و تصویر ذهنی او از پلیس بستگی دارد.برای فردی که ممکن است چند بارعملکرد پلیس را در مواقع مختلف موفق دیده است این دکه میتواند احساس امنیت ایجاد کند.مثلا این مسئله ممکن است احساس امنیت را در افرادی که با خانواده های خود به پارک آمده اند تشدید کند ولی برای افراد مجرد که با دوستان خود یه پارک امده اند با دیدن دکه پلیس احساس راحتی نداشته باشند.

" حتما جرائم اینجا زیاد است که دکه پلیس گذاشته اند." "خب راحتیم! کسی نمی تواند برای ما مزاحمت ایجاد کند." "وجود پلیس یا نبودن آن برایم فرقی نمی کند." "با وجود پلیس راحت نیستم." اینها جوابهایی است که  افراد در تیپ های مختلف به سوال من دادند، که اکثرا به گذشته ،تجربه و فرهنگ فرد برمیگردد و یا اینکه عملکرد پلیس را چگونه دیده اند.

درکل در طراحی نشانه ها ، اینکه در کجا قرار داشته باشند، چه فرمی داشته باشند و... نمی توان به طور مشخص به همه افراد یک حس را القاء کرد.شاید بتوان در نشانه احساسی مثل عظمت را برای همه مشترک باشد. ." در پاره ای از موارد عواملی ممکن است صرفا به صرف تمیز بودن خود, در شهری کثیف – فی المثل،عمارت «کریسشن ساینس» در بستن- و یا به صرف نو بودن خود در شهری قدیمی – فی المثل ، کلیسای خیابان «آرچ»- به عنوان « نشانه»ای در ذهن مردم جایگیر شوند.مثال دیگر ، مرکز پزشکی « جرزی سیتی » است که هم سبب اندازه بزرگ و هم به علت چمن کوچک خود و گل هایی که در مقابل آن قرار دارد مشهور همگان بود. "(همان) ولی اینکه فرد چگونه آن المان را به عنوان نشانه در نظر میگیرد و با دیدن آن نشانه چه چیزی را به یاد می آورد به مغز انسان و جریانهای پیچیده در پروسه ادراک هر فرد بر میگردد. (24/2/85)

 

نمایی از برج آزادی (شهیاد)، نماد شهر تهران. برج آزادی در مسیر فرودگاه و ترمینال غرب تهران قرار گرفته.

  RSS